ТЕМГИЛДҮҮ МУНАРА: ЖИРАФ

Бою 5-6 метрге жеткен жирафтарды темгилүү бир мунарага окшотууга болот. Жирафтардын эң узун жери – бул моюну. Моюнунун узун болушу дарактардын эң үстүңкү бутактарына чейин жетип, анын бүчүр жана жалбырактарын жегенге мүмкүнчүлүк берет. Жирафтар бул тикендүү бутактарды эч чайнабастан жутат да, ал төрт бөлүктөн турган ашказанына барат. Андан соң аны сиңирүү үчүн кайра оозуна жиберип, чайнашат. Эң аягында кайра жутуп, ашказанынын башка бөлүгүнө жиберишет.

Бирок бул жерде абдан кызыктуу бир жагдай бар. Жогоруда айтылгандай, жирафтар ашказанындагы тикендүү бутактарды чайноо үчүн кайра оозуна жиберишет. Бирок бул абдан узун саякат. Азык ашказандан оозго келиши үчүн темгилдүүнүн болжол менен 3-4 метр болгон мойнунан жогору көздөй чыгышы керек. Силер да болжогондой, азык өзүнөн-өзү ал жакка чыга албайт. Андай болсо жирафтар муну кантип жасашат деген кызыгуу пайда болдубу? Анда айтып берели. Жирафтарда азыктарды кекиртектен жогору көздөй чыгара турган лифт сыяктуу бир система бар. Албетте, жирафтар «жегендерибизди сиңирүү үчүн кайра оозубузга жиберишибиз керек, ал үчүн лифт сыяктуу бир система жасашыбыз зарыл» деп ойлоно алышпайт.

Ошондой эле, бул система эч качан кокусунан пайда болбойт. Бир адам «көп жыл мурун курулуш жасоо үчүн керектүү материалдарды ээн талаага коюп койгом, барып карасам ал жерде чоң имарат турат, сыягы ал имарат жамгырдын, кардын жана күндүн нурунун таасиринен пайда болуп калган окшойт» десе, ал кишиге абдан күлөт болушуңар керек. Ал тургай, балким акылынан ажырап калган го деп ага бооруңар ооруйт. Жирафтын лифтке окшогон системалуу моюнун «кокусунан пайда болгон» деп айтуу да ушуну менен бирдей. Мындай система кокусунан пайда боло албайт.

Болгондо да, жираф таш, топурак жана кирпичтен турган жансыз бир имарат эмес. Ал чуркаган, курсагы ачкан, бала тууган бир жандык. Ушундай жандык кокусунан пайда болуп, анын узун моюну менен ичиндеги системалары кокусунан жасалып калышы мүмкүнбү? Албетте, мүмкүн эмес...

Жирафка керектүү нерселердин баарын Аллах табиятынан берген. Аллах жирафтын оозун жана ашказан түзүлүшүн ийнелүү жана тикендүү бадалдарды оңой жей алышы үчүн атайын ошондой жараткан.

Моюн түзүлүшү сыяктуу, жирафтардын уктоо ыкмасын да Аллах максатка ылайык жараткан. Жирафтар моюнун денесинин арткы тарабынын жанына созуп укташат. Бир канча мүнөттөн тышкары бүт уйкусун ушундай абалда өткөрүшөт. Мындан тышкары, жирафтар эч качан бир убакта укташпайт, сөзсүз араларынан бирөө күзөттө турат. Күзөтчүнүн уйкудан калып күзөттө турушу жана жирафтардын бири-бирин түшүнүп, кимдин күзөттө тураарын биргелешип чече алышы бизге бардык жандыктар сыяктуу жирафтардын да Аллахтын башкаруусунда экенин көрсөтөт.

Эми темгилдүүлөрдүн тамак жешин коюп, бир аз бул сүйкүмдүү жандыктардын суу ичүүсү жөнүндө сөз кылалы. Жирафтардын бир канча метр ийилип кантип эч кыйналбай суу иче алаарын окуганда, мунун силерге жагаарынан эч күмөнүбүз жок. Муну көп адамдар билбейт же билсе да ал жөнүндө ойлонуу акылына келген эмес. Бирок бүт баарын жараткан Раббибиз биздин ой жүгүртүшүбүздү каалайт.

Алгач бир нерсени айта кетели, бул узун темгилдүү мунаралар суу ичип жатканда маанилүү бир көйгөй пайда болот.

Бул көйгөйдү түшүнүшүңөр үчүн бир аз адамдарга токтололу. Силер билгендей, бир адам башын ылдый кылып турганда же буттарын асманга көтөрүп турганда, жүзү кыпкызыл болуп чыгат. Анткени жердин тартылуу күчүнүн таасири менен адамдын башына бир топ кан чогулат. Ошентип кан баштын ичиндеги тамырларга басым жасайт жана ал «кан басымы» деп аталат.

Мына ушундай кан басымы жирафтар суу ичип жатканда да пайда болот. Бирок бул жерде бир чоң көйгөй бар. Жирафтардын бою 5-6 метр болгондуктан, мындай бийиктиктен башка куюлган кандын басымы да өтө жогору болот. Мындай кан басымы бир адамга жасалса, ал ошол замат мээси жарылып өлөт.

Анда жирафтар суу ичип жатканда кантип мээсиндеги кан тамырлары жарылбайт? Себеби космосту, асманды, жерди жана жерде жашаган бардык жандыктарды жараткан Аллах жирафтардын башынын ичине бир өзгөчө механизмди жайгаштырган. Жирафтардын башындагы тамырлардын ичинде клапандар (капкакчалар) бар. Ошол клапандар жирафтын башынын бийиктиги өзгөрөөр замат ишке кирип, кандын жирафтын башына басым жасашына бөгөт койот. Ошентип жираф эч кыйналбай суу иче алат.

Балдар, жирафтардын эмне үчүн темгилдүү экенин ойлондуңар беле? Бул кооз көрүнүш негизи аларды коргойт. Жашаган чөйрөсүнүн түсүнө окшош болгону үчүн, душмандарынын аларды байкашы кыйын болот. Абдан чоң болгонуна карабастан, бирден бир душманы болгон токойлордун падышасы арстандан ушинтип коргонушат.

Мындан тышкары, жирафтар коркунуч учурунда чуркап, 55-60 км ылдамдыкка жете алышат. Чуркаганда баштарын насостой алдыга-артка чайпап, куйруктарын айландырышат. Ошондой эле, чуркаганда башка жаныбарлардай буттарын кайчылаш ташташат. Алгач алдыңкы жана арткы сол буттарын, андан соң алдыңкы жана арткы оң буттарын шилтеп чуркашат. Арстандар ошондуктан жирафка оңойчулук менен жете алышпайт.

Бирок жирафтардын балдары үчүн абал оорураак. Алар толук жетиле элек буттары менен энелериндей ылдам чуркай алышпайт. Ошондуктан арстандар аларга оңой эле жете алышат. Бирок башында да айтылгандай, бул сүйкүмдүү, кичинекей жандыктар энелеринин жанынан эч алыстабайт. Энелери болсо аларды коргоо үчүн өлтүрө тебе алган узун буттарын пайдаланышат. Бул жерде бир саамга ойлонолу. Жираф аттуу жандык түпкүрүндө бир айбан. Айбандардын акылы, мээси жок. Адамдыкындай сезимдери да жок. Кандайдыр бир коркунуч болгондо апаңардын силерди коргошу табигый көрүнүш, силерди жакшы көргөнү үчүн ар дайым коргошот. Бирок адамдыкындай сезимдери, акылы жана абийир түшүнүгү болбогон жирафтардын коркунуч учурунда баласын коргошу абдан таң калыштуу. Аллах аларга илхам кылганы үчүн, жирафтар жана башка бардык айбандар өз балдарын коргошот. Аллах чексиз боорукер жана мээримдүү.

Баарыбыздын жаратуучубуз Раббибиз Аллах жараткан жандыктарына болгон теңдешсиз боорукердигин жана мээримин Курандын бир аятында төмөнкүчө кабар берген:

... Чындыгында, Раббиң боорукер жана ырайымдуу. (Нахл Сүрөсү, 47)