ОПААЛУУ ЖОЛДОШТОРУБУЗ: АТТАР

Иттерден кийинки эң бекем досторубуздун аттар экенин билчү белеңер? Үй аттары кожоюндарын эч качан таштап кетишпейт.

Бул бекем досторубуздун 25тен ашуун түрү бар жана бизди чарчабастан канчалаган километр аралыкка жеткире алышат. Жылкы тарых бою адамга эң көп жардам берген жаныбар.

Азыркы заманда көчөлөрдө миңдеген машиналар жана алар үчүн жасалган жолдор бар. Бирок бул машиналардын адамдарга кызмат кылып баштаганына бир кылым гана болду. Силердин чоң атаңардын чоң атасы төрөлгөн жылдары эч ким машинанын эмне экенин билчү эмес. Ал кезде транспорт иштерин жаныбарлар, өзгөчө аттар аткарчу.

Аттардын жашынын кашка (маңдайкы) тиштеринин жешилишине карап билишээрин уккан белеңер? Аттар жеген чөп кум, чаң аралаш болгондуктан, бара бара тиштери жешилип баштайт. Бирок Аллах аттардын тишин абдан узун жараткан. Алардын тиши жаак сөөгүнүн абдан тереңине чейин кирип турат. Башкача айтканда, тиштеринин тамыры биздикине караганда абдан терең жайгашкан. Тиш жешилген сайын сөөктүн ичиндеги бөлүк сыртка чыга берет. Ал тургай, улгайган аттарда тиштердин тамыры тиштин этинин бетине келип калат. Ар бир тиш чайноо жөндөмүн жоготконго чейин 2,5-5 см жешилет. Ошол жешилүүнүн чоңдугуна жараша аттардын жашын болжолдоого болот. Ойлоп көрсөңөр, эгер Раббибиз жылкыларга мындай касиет бербегенде, бул жаныбарлар кыска убакытта тишсиз калып, ачкадан өлүшмөк.

Раббибиз аттын жүнүнө да абдан маанилүү бир касиет берген. Аттардын жүндөрү дененин жылуулугун жөнгө салуучу термостаттын милдетин аткарат. Денелери ар дайым 38 градус жылуулукта болушу керек. Бул температураны сактоо үчүн кышкы суукта аттардын жүндөрү узарып, ысык мезгилдерде болсо түшөт, ошентип дененин жылуулугу туруктуу сакталат.

Силерге кызыктуу дагы бир өзгөчөлүк: аттар туруп укташат! Анда уктап жатканда кантип кулап түшпөйт, билесиңерби? Анткени бут сөөктөрүнүн кулпулануу өзгөчөлүгү бар. Раббибиз берген бул өзгөчөлүктөн улам, аттар бир жагынан туруп уктай алышса, экинчи жагынан абдан оор жүктөрдү көтөрө алышат. Ал эми адамдар болсо отуруп уктаганда да, баштары бир жакка шылкыя берет.

Аттардын буттары бир гана оор жүктөрдү көтөргөнгө эмес, ылдам чуркаганга да ыңгайлуу жаратылган. Аттарда башка жаныбарлардагы сыяктуу акырек сөөгү жок. Бул алардын чоң кадам атташына шарт түзөт. Мындан тышкары, жылкылардын буттарында ылдамдаган сайын коротулган күчтү азайтуучу, кыймылдоо жөндөмүн болсо арттыруучу сөөк-булчуң механизми бар. Бул механизмдин иштөөсүн автомобильдердеги кыймыл берүү коробкасына салыштырсак болот. Машина ылдамдаган сайын чаркын чоңойтот, ошол сыяктуу аттар да ылдамдаган сайын кандайдыр бир мааниде чаркын чоңойтушат. Натыйжада түртүү үчүн коротулган күч азайып, чуркоо жөндөмү артат.

Аттардын денеси эмне үчүн өтө оор жүктөрдү көтөрүүгө жана абдан ылдам чуркоого ыңгайлаштырылган? Оор жүк көтөрүү жана ылдам чуркоо жөндөмү атка көп деле пайда алып келбейт. Анда эмне үчүн аттарга бул жөндөмдөр берилген?

Мунун жообу абдан жөнөкөй. Аттарга бул жөндөмдөр өздөрү үчүн эмес, адамдарга пайдалуу болушу үчүн берилген. Башкача айтканда, Аллах аттарды адамдарга кызмат кылышы үчүн ушундай жөндөмдөр менен жараткан. Раббибиз жаныбарларды адамдар үчүн жаратканын Курандын аяттарында төмөнкүчө кабар берген:

Ал айбанаттарды (жаныбарларды) жаратты. Аларда силер үчүн (көп) пайдалар, жылуулуктар бар. Силер алардын этинен да жейсиңер. (Малыңар жайлоого) жайылганда жана (кечинде) кайтканда да силер үчүн кооздук бар. (Айбандар) силердин жүгүңөрдү зор машакат менен гана жете ала турган шаарларга ташып берет. Чындыгында Раббиңер силерге Ырайымдуу, Мээримдүү. Ал силер минишиңер үчүн жана кооздук-сулуулук (катары) аттарды, качырларды жана эшектерди (жаратты). Жана силер билбеген нерселерди да жаратат. (Нахл Сүрөсү, 5-8)