ИШЕНИМДҮҮ ДОСТОРУБУЗ: ИТТЕР

Иттер көп жаныбарларга караганда бир топ эстүү жана бир нерсени үйрөтүү бир топ оңой. Жакшы үйрөтүлгөндөрү кээде күзөтчү катары колдонулат. Күзөтчү ит өзүнөн 5-6 эсе чоң жандыкты токтото алат. Бирок, эң кызыгы, коркунуч учурунда кооптуу жырткычка айланган иттер кожоюндарына эч зыян тийгизишпейт. Кожоюну үчүн өз жанын коркунучка салышат жана кандай гана болбосун оор кырдаалда кожоюнун таштап кетишпейт.

Иттерди жакшы көрүшүбүздүн дагы бир себеби – бул алардын оюнкарактыгы. Ошондой эле, иттерди жибинен жетелеп сейилдөө да абдан ырахаттуу. Жүндөрү узун болсо жана сүйкүмдүү караса, ошол замат бирөөсүн алгыбыз келет.

Иттердин чоң-кичине, жүндүү-жүнсүз, ар кандай түстө жүздөгөн түрлөрү бар, бул Аллахтын жандыктарды эч нерсени үлгү албастан, теңдешсиз жана өрнөксүз жаратаарынын бир көрсөткүчү. Курандын аяттарында Раббибиздин өрнөксүз жаратаары төмөнкүчө айтылат:

Асмандарды жана жерди эч нерсени өрнөк албастан жараткан... Ал бүт нерсени жараткан. Ал бүт нерсени билүүчү. Мына Раббиңер Аллах ушул. Андан башка кудай жок. Бүт нерсенин Жаратуучусу, демек Ага кулчулук кылгыла. Ал бүт нерсенин үстүндө бир өкүл. (Энъам Сүрөсү, 101-102)

Эми ойлонуп көргүлөчү, ушун күнгө чейин бир дагы итти көрбөгөн болсоңор жана силерге иттин сүрөтүн тарткыла деп айтылса, тарта алат белеңер? Албетте, тарта алмак эмессиңер. Бул нормалдуу нерсе. Силер эле эмес, эч ким тарта алмак эмес. Анткени адам табияттагы бир нерседен үлгү албастан эч нерсе жасай албайт.

Мисалы, учактар канаттуулардын учуу системаларына окшоштурулуп жасалат. Роботторду иштеп чыгууда адамдардын дене түзүлүшүнөн үлгү алынат. Ал эми Раббибиз болсо жер жүзүндөгү сансыз жандык түрлөрүн үлгүсүз жана теңдешсиз жараткан. Уюлдарда жашаган сүйкүмдүү пингвиндерди, токойлордун падышасы арстанды, дельфиндерди, көпөлөктөрдү, канаттууларды, аарыларды... Кыскасы, бүт жандыктарды Аллах жараткан.

Бүт жандыктарга белгилүү өзгөчөлүктөрдү тартуулаган Аллах иттерге да башка жандыктарга окшобогон физикалык өзгөчөлүктөрдү берген. Мисалы, иттердин тиштеринин саны биздикинен он даанага көп, толук 42 даана. Ошондуктан тамагын, өзгөчө сөөктөрдү оңой эле чайнап майдалай алышат. Ошондой эле, иттердин көзү башкача жаратылгандыктан, караңгыда адамдардан бир топ жакшы көрөт. Кыймылдап жаткан нерселерди бир топ алыстан байкай алышат. Мындан тышкары, иттер биз укпаган кээ бир үндөрдү уга алгандыктан, үндөрдү адамдарга караганда 4 эсе алыстан сезе алышат. Мисалы, иттерге буйрук берүүчү ит ышкырыгынын үнүн адамдар укпайт, бирок алар жакшы угушат.

Иттердин жыт сезүүсү да абдан күчтүү жаратылган. Мээлериндеги жыт сезүү борбору адамдардан 40 эсе жакшы өрчүгөн. Ошондуктан иттердин жыт сезүү жөндөмү адамдардан алда канча жогору.

Мындай жөндөмдөрүнөн улам иттер олжонун жытын сезип, из кууп, аңчылар аткан олжолорду бир канча километр алыстан да таап келишет. Полиция иттери кичинекей бир буюмдун жытынан ал буюмдун ээсин таба алышат. Мисалы, Сенбернар түрүндөгү иттер, чоң, жаактары салаңдап турган иттер бар го ошолор, мурду аябай сезгич болгондуктан, кардын астында калган жарадарларды оңой гана таап чыгышат. Иттердин бул укмуштуу сезүү органы өзүнчө бир керемет.

Иттер дем алуу үчүн мурундарын колдонушат. Аба мурундан өтүп баратканда тазаланып, жылытылып, нымдалат жана андан соң өпкөлөргө барат. Бул сүйкүмдүү жандыктар денелеринин жылуулугун жөнгө салуу үчүн адамдарга окшоп тердебейт, анткени денелеринде тер бездери жок. Денелеринин жылуулугун дем алуу системасы аркылуу жөнгө салышат. Иттердин жүндөрү болсо сырттан келген жылуулукту териге жеткирбейт. Абанын температурасы жогорулаганда, иттердин денеси да ысып баштайт, ашыкча жылуулукту иттер тилдерин салаңдатып сыртка чыгарышат. Ушул себептен күн ысыкта жүнү калың болгонуна карабастан тердешпейт. Аллах аларга ушунчалык кемчиликсиз бир система бергендиктен, адамдар жарым саат кыймылдаса эле тердеп баштаса, иттер канча саат тынбай чуркаса да тердебейт. Бул маалыматтарды билген соң, эми күн ысыкта тилдери салаңдаган иттерди көргөнүңөрдө, алар үчүн кайгыруунун кереги жок экенин да түшүндүңөр да, туурабы?

Силер да көргөн иттериңерди ойлосоңор, иттердин денесинин жумшак жана жалтырак экенин эстейсиңер. Алардын терисин жумшак жана жалтырак кылган – бул алардын терисинде жыш жайгашкан май бездери.

Мындан тышкары, иттердин денесинде бизде болбогон кээ бир өзгөчө системалар бар. Ал системалардан улам, басканда жерге тынымсыз сүрүлгөн буттары жаракат албайт, буттарынын асты тытылып кургабайт. Силер көргөндөй, Раббибиз бул жандыкка коргоо механизмин жаратып бардык көйгөйлөрүн чечкен. Раббибиз бүт баарын бири-бирине шайкеш кылып жаратат. Бул мисалдан да көрүнүп тургандай, Аллах ар бир жандыкка муктаждыгына жараша өзгөчөлүктөрдү тартуулаган. Мындай мисалдар бизди ойлонууга жана Раббибиздин жаратуу чеберчилигин байкоого багыттайт.