ПИЖАМАЛУУ АТТАР: ЗЕБРАЛАР

Бир караганда атка окшошуп кеткен зебраларды «пижама кийген» сүйкүмдүү аттар деп атасак да болот. Зебралардын да аттар сыяктуу жал деп аталган чачтары бар, дене түзүлүшү да аттарга окшош жаратылган жана аттардай ылдам чуркашат.

Бирок көрүнүшү жагынан экөөнүн ортосунда бир айырма бар. Силер да болжогондой, бул зебранын башынан тырмактарына чейин бүт денесин каптаган, тегиз тилкелер. Бир тилке да деп койбогула, анткени бул тилкелер ар зебрада ар башка болот. Манжалардын издери ар бир адамда ар түрдүү болгондой эле, зебралардын үстүндөгү сызыктар да ар биринде ар башка. Зебранын сызыктары анын паспорту сыяктуу. Зебралардын тигинен жайгашкан сызыктары коргонууга да чоң салым кошот. Топ болуп турушканда бул сызыктардан улам үйүр аңчылык кылган жолборс жана арстандарга бир бүтүндөй көрүнөт. Ошондуктан аңчыга зебра тандоо кыйын болот, бул болсо зебраларды коргойт.

Зебралардын жашоосунда эки негизги нерсе бар: суу жана от (чөп)...

Кээ бир күндөрү от жана суу табуу үчүн үйүрү менен 50 км жол жүрүшөт. Бирок кечинде кайра жашаган жерине кайтып келишет. Анткени жогоруда башка жаныбарлар жөнүндө да айтылгандай, ар бир үйүр белгилүү бир аймакты ээлеп, ошол жерде жашайт.

Зебралардын эң жактырган нерсесинин чаң-мончосу экенин билчү белеңер? Ооба, абдан кызыктуу, бирок бул чындык. Зебраларга чаң мончосу абдан жагат. Себеби чаң мончосу алардын үстүндөгү мите курттарды тазалайт. Зебралардын, мындан тышкары, жанында жандап, тазаланышына жардам берген коноктору да бар. Буйвол чыйырчыгы (Oxpecker) деп аталган канаттуулар зебралардын үстүнө конуп, зебралардын ооруга чалдыгышына жана тырманышына себеп болгон мите курттарды бир-бирден терип жешет. Силер көргөндөй, бардык жандыктардын жашоосун жөнгө салып, башкарган жана бири-бирине көмөкчү кылган Раббибиз жаныбарлар ааламында буларды бири-бирине жардамчы кылып дайындаган.

Кичинекей зебралар туулгандан жарым сааттан кийин титиреп болсо да туруп басып башташат. Ошол замат энелерине жакындап алардын сүтүн эмишет. Сүт алар үчүн абдан пайдалуу. Аллах тарабынан атайын алар үчүн жаратылган кызгылт түстөгү сүт аларды туулгандан баштап оорулардан коргойт. Ошондой эле, ичегилерин иштетет...

Аллах тарабынан корголгон бардык жандыктар сыяктуу, зебралар да аларга үйрөтүлгөн коргонуу системаларын колдонуп жашашат. Бул системалардын биринчиси, Аллах аларга табиятынан тартуу кылган көрүү, угуу жана жыт сезүү органдарынын күчтүүлүгү. Бул органдарынын күчтүү болушу зебралардын душмандарын оңой байкап, качышына жардам берет. Чуркаганда абдан чоң ылдамдыкка жетишет. Экинчиси, үйүр уктаганда бир же эки зебра коркунучту алдын-ала үйүрдөгүлөргө кабар берүү үчүн күзөттө турушат.

Көрдүңөрбү, зебралар да адамдарга окшош коргонуу тактикаларын колдонушат. Бул жаныбарлардын үйүр түрүндө топ-топ болуп жашашы жана өз ара иштерди бөлүшүшү абдан кызык. Апачык көрүнүп тургандай, муну аларга буйруган, зебраларды жаратып, үйүрлөргө топтогон жана аларга азык берген – Аллах. Эгер мындай болбогондо, зебралардын уйкудан баш тартышын жана түнү бою күзөтчүлүк кылган зебранын эмне үчүн өз жанын кыйнап мындай кадамга бараарын эч ким түшүндүрө алмак эмес.

Ал эми бул дүйнөгө жаңы келген кичинекей зебра үчүн Аллах үйрөткөн коргонуу тактикасы алда канча оңой. Ал болгону энесинин жанында болушу керек. Анткени жаңы туулган зебра тымызын душмандарын көрө албайт, көрсө да титиреген буттары менен алардан кача албайт. Ошондуктан Аллах ага туулгандан чоңойгонго чейин энесинин жанынан алыстабашы керек экенин илхам кылган. Антпесе, зебранын кодиги (баласы) туулаар замат аны душмандарынын күтүп турганын, алардан коргонуу үчүн энесинин жанында болушу керек экенин кайдан билмек?

Көпчүлүк зебралар жашынуу мүмкүнчүлүгү болбогон ачык жайлоолордо жашашат. Ошондуктан аман калуу үчүн өтө ылдам кыймылдоолору зарыл. Зебралардын бардык дене түзүлүшү буга ыңгайлуу жаратылган. Мисалы, буттары абдан узун, булчуңдары күчтүү жана өпкөлөрү чоң. Ошондуктан чарчабастан, ылдамдыгын азайтпастан абдан узун аралыкка чуркай алышат. Зебралардын сөөктөрү да ичке болгону менен абдан күчтүү.

Мындан тышкары, зебралар бат бат суу ичип турууга муктаж. Суу жок аймактарда болсо жыт сезүү органын колдонуп, чуңкур каза турган жерди табышат да, ошол жерден таза суу чыгарышат. Кандайдыр бир коркунуч пайда болгондо, чоң зебралар үйүрдөгү кодиктерди коргоо үчүн аларды үйүрдүн ортосун көздөй түртүшөт. Зебра үйүрү чуркап баратканда кодиктер ар дайым топтун ич тарабында болушат жана жакшыраак коргонуу үчүн энелерине жакын чуркашат.